Akt III
Akt III, opatrzony podtytułem „Spisek koronacyjny", jest najdłuższą i najbardziej rozbudowaną częścią dramatu. Składa się z dziewięciu scen oraz sceny ostatniej. Akcja przenosi się do Warszawy w czasie koronacji cara Mikołaja I na króla Polski.
Przebieg aktu
Pierwsze trzy sceny budują tło: plac przed zamkiem, msza koronacyjna w katedrze św. Jana i rozmowy w tłumie. Ta trzecia jest istotniejsza, niż się wydaje — pokazuje, że lud komentuje wydarzenia bez emocji i że spiskowcy działają w całkowitym od niego oderwaniu.
Scena IV to serce aktu: nocna narada spiskowców w podziemiach katedry. Przeciw zamachowi występuje Prezes, postać wzorowana na Julianie Ursynie Niemcewiczu, z argumentami moralnym i politycznym. Głosowanie kończy się odrzuceniem zamachu, więc Kordian postanawia działać sam.
Scena V przynosi klęskę — i to klęskę zaskakującą. Kordian ma broń i okazję, ale przegrywa z własnym Strachem i własną Imaginacją, padając zemdlony pod drzwiami carskiej sypialni.
Scena VI, w szpitalu wariatów, jest najbardziej niepokojącym fragmentem utworu: Doktor pokazuje bohaterowi dwóch obłąkanych przekonanych, że zbawiają świat, sugerując, że idea Kordiana jest takim samym urojeniem.
Sceny VII–IX prowadzą do wyroku i do makabrycznego zakładu wielkiego księcia Konstantego — Kordian przeskakuje konno przez piramidę bagnetów, a car i tak nie dotrzymuje słowa. Scena ostatnia urywa się w połowie gestu: bohater stoi przed plutonem egzekucyjnym, a adiutant pędzi z rozkazem ułaskawienia.
Otwarte zakończenie
Brak rozstrzygnięcia nie jest przypadkiem. Pełny tytuł utworu brzmi „Kordian. Część pierwsza trylogii. Spisek koronacyjny" — Słowacki planował ciąg dalszy, który nigdy nie powstał. Dalsze części miały prawdopodobnie objąć samo powstanie listopadowe i jego następstwa.
Analizę wymowy aktu znajdziesz w Interpretacja i problematyka.
Sceny aktu III
Tekst dramatu należy do domeny publicznej (Juliusz Słowacki, zm. 1849). Wykaz wydań źródłowych znajdziesz w bibliografii. Ostatnia aktualizacja: .